Arangkada for May 10, 2007

        PULOS MALAPASON

 

        Haskang daghanang politiko, pipila nila akong mga higala, ang nangreklamo sa among gihimo sa DYAB Radyo Patrol nga paghingan sa tanang lokal ug nasudnong mga piliunon kansang campaign materials gibutang gawas sa common poster areas ug sa mosunod nga mga dapit nga gidili sa Comelec:   Poste sa suga, linya sa kuryente, punoan sa kahoy, simbahan, taytayan ug kadalanan.  May mga nanawag namo nga nanghulga nga ila ming ikiha kay gawas nga among gipakauwawan ang ilang mga ngan, amo pa gyod kunong gisabotahe ang ilang mga kandidatura.

        Wa mi mohunong sa among gihimo.  Ug malipayon kong motaho ninyo nga hangtod karon, pila na lang ka adlaw sa di pang eleksiyon sa Mayo 14, wa pay bisan usa nila nga nitinuod sa ilang hulga.   Ang mas makalipay mao nga way bisan usa sa akong mga paryente, kansang campaign materials among nakit-an nga gipataka lang og pamutang sa Dakbayan sa Talisay, nga nakaako pagpangasaba nako.

-o0o-

        Wa mi mag-awhag sa mga botante sa di pagbotar sa mga kandidato nga naghugaw-hugaw sa atong palibot.  Igo lang ming nagpahibawo sa katawhan kinsa ang mga kandidato nga nakalapas sa mga lagda sa piniliay.   Ug naa ra sa mga pumipili kon saligan ba nilang mga politiko nga wa pa ganing kalingkod sa katungdanan, o mga incumbent nga nanhangyo pa gani og lab-as nga mandato, nangyatak na sa mga balaod nga ilang gisaad nga panalipdan ug ipatigbabaw.

        Mao ni gamay namong tampo sa pagsuway pagpatuman sa mga lagda nga gitumong paghimong ligdong ug makiangayon sa piniliay.  Samtang lisod ang pagmatuod sa pinalitay sa boto, o pagpabaha og kuwarta lapas sa labing dakong kantidad nga gitakda sa Comelec, ang nagpasad nga campaign materials bantang sa tanang hingtungdan.

        Sama nga di maato sa nagpakabana nga mga kahugpongan ang paglaksi sa illegal campaign materials, di sab namo maato pagsuhid ang tanang kalapasan ug paghingan ang tanang malapason.  Nanghinaot lang mi nga ang mga botante mapugwat sa makauuwawng kalapasan ug katabangan sa ilang pagtimbang-timbang kinsay hatagan sa ilang pagsalig karong Lunes.

-o0o-

        Ang masulub-ong balita mao nga sa hapit tanang dakbayan ug kalungsoran nga naduaw sa mga sakop sa DYAB Radyo Patrol hapit tanang kandidato nakalapas sa mga lagda.  Maihap lang sa tudlo ang nakatuman.   Kadudahan pa gani kon matinumanon ba gyod sila o wa lay igong kuwarta nga ikaparang sa nagpasad nga campaign materials sa mas adunahan nilang mga kaatbang.

        Makiangayon ba nga ipasikad sa pagtahud sa mga lagda sa campaign materials ang paghukom sa mga nanagan karong eleksiyona?  O, sama sa naandan, moduko na lang ta og paawot sa mapangahasong sugyot sa way uwaw nga mga politiko nga, kay naglisod man sila sa pagtuman, ipabasura na lang nila ang mga lagda.   [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for May 9, 2007

        LUBA SA KALIGDONG

 

        Kon magmalampuson si Gobernador Gwen Garcia pagpahunong sa imbestigasyon ni Acting Deputy Ombudsman Virginia Palanca-Santiago sa gipasangil nga mga anomaliya sa pagtukod sa Cebu International Convention Center (CICC), ang Sugbuanong mga magbubuhis maoy labing dakong pildero.   Di lang kay magpabiling misteryo giunsa paggasto ang siningtan ug hinagoan nilang buhis sa pagpabarug sa CICC, mapurnada sab ang nahaunang mga imbestigasyon sa Ombudsman sa gipasangil nga kahiwian sa ubang mga proyekto nga, sama sa CICC, gidalidali sab pagtukod alang sa niaging 12 ^th Asean Summit.

        Maayong tilimad-on ang pagdumili ni Ombudsman Merceditas Gutierrez pagpaubos ni Santiago sa preventive suspension usa ka semana na human ipasaka ni Garcia ang iyang petisyon.  Nagpasabot ni nga di diay tanang ahensiya sa kagamhanan ang mokuray sa kahadlok kon mamanghag na si Garcia.

-o0o-

        Kon simbako, layo ra to, tabukon og pito ka lawod, masuspenso si Santiago ug mapulihan og di Sugbuanon, suma sa kusganong awhag ni Garcia, mabalda kon di man hingpit nga mahunong ang mga imbestigasyon nga giduma nilang Santiago ug kaubanan sa mosunod nga gikuwestiyon nga mga proyekto sa summit:

·         Ang gitumbok nga makalilisang nga overpricing sa decorative ug street lamps sa kinatibuk-ang ruta sa summit gikan sa Marco Polo sa Dakbayan sa Sugbo ngadto sa Shangrila sa Mactan;

·         Ang giingong overpricing ug ubang palusot sa surveillance cameras nga hangtod karon wa dawata sa kapolisan nga mao untay end-user; ug

·         Ang kontrobersiyal nga pagtukod sa CICC nga gihulagway ni Crisologo Saavedra nga panglaktod, way klarong plano, way subasta, sabutsabot ra, giinat-inat ang budget, gibuakbuak ang mga kontrata ug gipaburot pag-ayong presyo.

-o0o-

        Apan may sukaranan ang panghinaot sa mga kaatbang ni Santiago nga sakyan sa Malakanyang ang nangalisbo nilang kawsa.  Kay mahimong ibaligya ang ilang kaso nga maoy labing epektibong paagi paggapos nilang Santiago ug kaubanan aron nga di makaabot ang imbestigasyon sa mga eskandalo sa summit ngadto nilang kanhi DPWH (karon defense) secretary Hermogenes Ebdane Jr. ug ubang mga suod ni Pres. Arroyo.

        Si Arroyo hingpit na hinuong nanghunaw sa kontrobersiya.  Ang daylang nga wa niya pagtambong sa rally sa iyang mga alyado sa Mandaue nga gipangulohan ni kanhi Mandaue City Mayor Teddy Ouano maoy labing uwahing sukaranan sa pagduda nga pasagdan ni Arroyo ang tanang gilambigit sa anomaliya pag-atubang sa tanang mga kasong gipasaka batok nila.

-o0o-

        Sa di pa mopadayon ang mga turutot ni Garcia paglabay sa bisan unsang lapok nga ilang makupay ngadtong Saavedra, nga samang Santiago maoy responsable sa paspas nga pagsusi sa mga eskandalo sa summit, maayo tingaling tubagon nilang mosunod nga pangutana:

Tungod sa expose ni Saavedra sa surveillance cameras ug deco lamps, nakadaginot ang kagamhanan ug ang mga magbubuhis og dul-an sa P400 milyones, sila unsa may ilang nahimo?   [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for May 8, 2007

        SUBAY, DI BIAYBIAY

 

        Kon nagtuo ang kadagkoan sa Kapitolyo sa Sugbo nga mahilom nang mga magbubuhis sa pagpaningil og matinud-anong subay sa makalilisang nga gasto sa pagtukod sa Cebu International Convention Center (CICC) human nila pabahai og mga numero sa niaging semana, nasayop sila.   Ang gipangayo sa mga Sugbuanon kuwentada, di salida.  Ilang gitinguha nga mahibaw-an giunsa paggasto ang siningtan ug hinagoan nilang buhis.   Di nga lipatlipaton sila sa mga numero nga di matino ug gukdon ug pakauwawan ang mga nagpakabana pagbarug alang sa ilang kanunay lang mataligam-an nga mga interes.

        Ang gilaoman sa Sugbuanong mga magbubuhis mao nga pakit-on sila sa mga dokumento sa pagsubasta ug pagtukod sa CICC.  Ang maong mga dokumento ray ilang masaligan nga wa mausik ang ilang buhis, ni mosimang sa burot nang daan nga panudlanan sa mga kukhan.

-o0o-

        Hangtod karon, upat na ka buwan human natukod ang CICC, ang nadawat sa mga Sugbuanon lunlon pagarpar.  Ang panghambog sa kadagkoan sa Kapitolyo nga wa silay gitagoan dakong panlingla.   Kay sukwahi sa ilang yawit, hugtanon silang nagdumili pagpakita sa mga dokumento sa CICC ngadto sa mga magbubuhis nga nagtinguha pagtan-aw ug pagsusi sa kinatibuk-ang transaksiyon.

        Gawas sa sibaw nang awhag sa mga sakop sa media, nga ila lang gibungulbungolan, dunay pormal nga awhag ang Bayan Muna alang sa kuwentada ug mga dokumento sa CICC.  Ang suwat nadawat sa buhatan sa gobernador niadtong Pebrero 27, 2007.   Ubos sa balaod, ang Kapitolyo dunay 15 ka adlaw pag-aksiyon sa awhag.  Apan kapin na sa duha ka buwan ang nilabay, way kihol ang kadagkoan sa lalawigan.

        Gani, kon tinuod nga way gitagoan ang Kapitolyo, gitahan na unta nilang mga dokumento sa CICC ngadto sa graft investigators, di na magpaabot sa subpoena duces tecum nga mahimong luwatan sa Visayas Ombudsman batok nila.

-o0o-

        Ug kon nakalimot ang kadagkoan sa lalawigan (kay napasaran sa gutom sa upat ka takna nga tigom nga ilang gipatawag sa Capitol Social Hall niadtong Huwebes) unsay mga dokumento nga angay nilang ipakita ngadto sa mga Sugbuanon, niang papeles nga gimando sa Government Procurement Act ( R.A. 9184) nga isukip sa bidding documents:

·         Approved Budget for the contract;

·         Instructions to Bidders, including criteria for eligibility, bid evaluation and post-qualification, as well as the date, time and place of the pre-bid Conference (where applicable), submission of bids and opening of bids;

·         Terms of Reference;

·         Eligibility Requirements;

·         Plans and Technical Specifications;

·         Form of Bid, Price Form, and List of Goods or Bill of Quantities;

·         Delivery Time or Completion Schedule;

·         Form and Amount of Bid Security;

·         Form and Amount of Performance Security and Warranty; ug,

·         Form of Contract, and General and special Conditions of Contract.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for May 7, 2007

       PILDE UG DAOG

 

       Kon di na kaayo ko hingatawa rong mga adlawa, pasaligan tika nga di ni tungod sa mga kasong akong giatubang.  Tungod ni sa makauuwawng pagkasilhig nilang Dwyane Wade, Shaquille O'Neal ug sa defending NBA champions Miami Heat; sa pagkapukan nilang Yao Ming ug Tracy McGrady; ug sa pagkapilde ni Oscar "Golden Boy" De La Hoya sa labing uwahi niyang pagsuway pagsemento sa iyang kabilin ug pagpaburot sa iyang katigayonan.

        Naibanan hinuon og dyutay ang akong kaguol kay gilubong man sab sa Golden State Warriors silang Dirk Nowitzki ug ang Dallas Mavericks, gipalukapa na sab sa Phoenix Suns silang Kobe Bryant ug ang Los Angeles Lakers, nakalahos na sa ikaduhang hugna sa playoffs silang Jason Kidd ug ang New Jersey Nets ug kumbinsido kaayong kadaogan nilang Rey "Boom Boom" Bautista batok ni Sergio "Rocky" Medina sa Argentina ug AJ "Bazooka" Banal batok ni Juan Alberto Rosas sa Mexico.

-o0o-

        Pipila ka takna sa wa pa mokatkat sa ring silang AJ ug Boom Boom, ang duha sa labing masilakong mga bituon sa boksing sa Pilipinas, sa MGM Grand Arena sa Las Vegas, nikatap ang text messages mahitungod sa giingong pagbanhig ug pagpatay sa labing bantogang Pinoy boxer sa atong panahon, si Manny "Pacman" Pacquiao nga nisalmot og laing matang sa bugno sa iyang yutang natawhan sa Gen. Santos.  Lahi hinuon sa naandang pagpakatap lang sa iresponsableng kasayuran, ug maayo ning tilimad-on sa kahinog na sa panabot sa minilyon nga nakahimo natong texting capital sa kalibotan, kasagaran sa text nga akong nadawat nangutana unsa katinuod ang taho.

        Ang mga pangutana gipulihan sa nagbaha nga text messages sa kadaogan nilang Boom Boom ug AJ gikan sa mga nakabati sa live coverage ni Homer Sayson sa DYAB Abante Bisaya gikan sa ringside.  Ug wa nang kapahuway ang akong telepono sa mas dakong baha sa mga pangutana kinsay nidaog sa sangka nga gawas nga gianggaan nga "makapahunong sa kalibotan," gitawag sab nga "kataposang bantogang sangka" sa himatyong kalibotan sa boksing.

-o0o-

        Nisuway ko pagpangita og websites nga naghimo og live coverage sa sangka nilang Floyd "Pretty Boy" Mayweather ug De La Hoya.  Akong natultolan ang live blog sa BBC ug AOL, kansang reporters kuyog nilang Homer ug sa laing gatosan ka mga sakop sa media nga gitugotang makalingkod sa ringside.  Nagsugod ang sangka alas-11:40 sa buntag (oras sa Sugbo) samtang naghinapos nang kulba hinam ug mapangahason nga pagpanung sa Utah Jazz sa korte sa Houston Rockets.

        Gidominahan ni De La Hoya ang ikaduha, ikatulo ug ikaupat nga hugna.  Nakabawos si Mayweather sa ikaunom.  Apan natagak ang akong internet connection samtang labaw nang Jazz, 99-98, 48 segundos ang nahibilin sa duwa.  Wa gihapoy makabentaha sa buhing paghulagway ni Homer.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for May 6, 2007

       MAO RA NI?

 

       Sa labing unang higayon, nakasud ko sa Cebu International Convention Center.  Salamat sa gipasiugdahan ni Mandaue City Acting Mayor Ading Seno nga pagbukas sa CICC ngadto sa Sugbuanong mga magbubuhis pagtimaan sa tinuig nga pangilin sa Dakbayan sa Mandaue.  Kabahin ko sa unang hut-ong sa mga nitubag sa pagdapit ni Seno.  Kinsa nipasabot nga pipila ray nakatunga kay tingtrabaho pa, apan nahurot nang mga tiket nga giapud-apod sa iyang buhatan alang sa adlawng Dominggo.

        Gipakita mi og audio-visual presentation nga nagpahinumdom sa kamahinungdanon ug kamakasaysayanon sa papel sa CICC sa tigom sa mga pangu sa kanasuran sa habagatan ug silangang Asya niadtong Enero.  Ug dayon gilibot na mi sa pinili nga mga lawak sa duha ka andana nga building, nga gihulagway sa Agence France Presse (AFP) nga "morang gamayng shopping mall nga way mga bintana."

-o0o-

        Si Mayor Seno wa kapugong sa iyang kaugalingon sa pag-ingon nga pipila ka bahin sa CICC mas maayong tan-awon sa telebisyon kay sa linawas.  Niuyon niya ang ubang nanguyog sa guided tour nga nitawag sa akong pagtagad (ang uban mas kusog og tingog kay sa uban nga kuwang na lag diyutay nga naghagawhaw, ambot tungod tingali sa kaikog sa mahigalaon nga mga tinugyanan sa Kapitolyo nga mapailubong nigiya namo aron pagtino nga di mi mangasaag ni manud sa gitak-opang mga lawak) sa mosunod nga ilang nabantayan sa upat pa ka buwan nga building:

·         Pipila ka bahin sa bungbong sa lobby nangliki na;

·         Tumoy sa bungbong sa ikaduhang andana nahup-ak na ug gamay na lag kuwang nga matagak ang nagkawil-kawil nga tipaka;

·         Ang mouldings sa lobby nangahup-ak na;

·         Ang carpet sa plenary hall nagburutburot na;

·         Pipila ka pultahan sa mga pansayan naguba na; ug

·         Peryodista nga nakasud atol sa summit ang nitudlo namo sa dapit nga nagtulo sa pagbunok sa uwan.

-o0o-

        Apan ang labing makahuloganon nga paniid naggikan sa usa pundok sa batan-ong mga lalaki nga nituaw (pasaligan hinuon tika nga hinay gihapong ilang tingog ug wa madunggi sa mga tagduma):  "Mao ra ni?"

        Klaro kaayo nga kasagaran sa among kaubanan nagsubay sa mga balita.  Mahimo ganing nakadungog sila sa pasangil ni Crisologo Saavedra nga dul-an na sa bilyon ang tinuod nga naggasto sa CICC.  O sa pag-angkon sa Kapitolyo nga madugangan pang P581 milyones nga gasto tungod sa "reconfiguration."  Lisod tinuod nga pangitaon ang makalilisang nga gasto sa kayano sa building.

        Ang bisan unsang pagduda sa mga nanguyog sa kamakiangayon sa gasto napapas dihang ila ming gida sa luho nga pultahan nga nag-ambo sa mga barungbarong sa makaluluoy nga mga biktima sa sunog sa Guizo ug Mantuyong nga wa pang kapabarug pagbalik sa ilang mga panimay.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for May 5, 2007

        CICC BUKSAN SA PUBLIKO

 

        Si Mandaue City Acting Mayor Ading Seno malipayong nipahibawo atol sa sinemanang Kapamilya Media Forum sa DYAB Abante Bisaya ug Sky Cable nga gipahigayon sa SM City Cebu Entertainment Plaza nga makaangkon na gyod og kahigayonan ang Sugbuanong mga magbubuhis pagtan-aw sa Cebu International Convention Center (CICC).   Matod ni Seno nga, pinaagi ning iyang gasa sa mga Mandauehanon nga magsaulog sa ilang tinuig nga kapiyestahan karong buwana, makaangkon na gyod og kahigayonan ang katawhan pagsusi makiangayon bang naggasto ang buhis nga ilang siningtan ug hinagoan.

        Upat ug tunga ka takna ra hinuong buksan ang CICC ngadto sa publiko, gikan sa alas-9 hangtod alas-11 sa buntag ug gikan sa alas-2 hangtod sa alas-4:30 sa hapon.  50 lang ka tawo ang pasudlon sa usa ka higayon aron kahatagan sila og guided tour.   Ug sa lakang nga makapaamgo sa iyang mga kaatbang unsa kamahinungdanon ang iyang pagka acting mayor sa Mandaue, malipayong gipahibawo ni Seno nga ang tanang gustong mosud sa CICC kinahanglang mokuha og pases gikan sa iyang buhatan.

-o0o-

        Si Acting Mandaue City Mayor Jonas Cortes, kandidato pagka mayor sa Team Honesty, kinsa naglingkod tapad ni Seno atol sa media forum, nipahibawo sa iyang plano pagtugyan sa pagduma sa CICC ngadto sa pribadong sektor aron pagtino nga di ni mausik.   Gikuwestiyon ni Cortes ang kamapuslanon sa gipatuman karon nga hinugpong nga pagduma tali sa Kapitolyo sa Sugbo ug sa Mandaue City Hall.  Apan sa samang higayon nitataw si Cortes nga angayng tinud-on pagsusi nasubay bang tanang mga lagda sa dinalidali nga pagtukod sa CICC alang sa niaging 12 ^th Asean Summit.

        Sa iyang bahin, si kanhi Mandaue City Councilor Magno Dionson, kandidato pagka mayor sa Bando Mandaue Anak Bisaya, niingon nga di maayong tilimad-on ang tigbayon sa CICC alang sa Mandaue.   Kay nahimo ning tinubdan sa di maayong mga panghitabo sa Mandaue ug sa Sugbo.  Matod niya nasuspenso si kanhi mayor Teddy Ouano tungod sa mga eskandalo sa summit ug mahimong masuspenso sab ang uban pang lokal nga mga opisyal tungod sa mga pasangil sa overpricing ug ubang mga anomaliya sa CICC.

-o0o-

        Wa katunga sa media forum si Jonkie Ouano, kandidato pagka mayor sa Power Team 4.  Maong sa makausa pa napakyas na sang among pagsuway pag-abot sa tanang kandidato sa giisip nga usa sa labing higpit nga piniliay pagka mayor sa tibuok Sugbo.

        Nakahigayon si Cortes pagpakita sa pipila ka mga biktima sa pagpanghasi ug pagpangulata nga ilang gipasangil sa mga Ouano.  Nipasangil siya nga mga sakyanan sa City Hall ug kapolisan ang gigamit sa armadong mga tawo.   Nipasalig hinuon si Seno nga nagkasabot na sila si Mandaue City Police Director Alexander Abadinas paghimo og mga lakang aron pagtino nga di hingpit nga magkadugo ang nagpadayong kampanya sa Mandaue.   [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

DYAB Cebu Covers Senior Citizens Congress

DYAB Cebu Covers Senior Citizens Congress

DYAB Cebu Covers Senior Citizens Congress

DYAB Cebu Covers Senior Citizens Congress

DYAB Cebu Covers Senior Citizens Congress 

DYAB Cebu Bakhaw Planting In Cotcot, Liloan

DYAB Cebu Bakhaw Planting In Cotcot, Liloan

DYAB Cebu Bakhaw Planting In Cotcot, Liloan

DYAB Cebu Bakhaw Planting In Cotcot, Liloan

DYAB Cebu Bakhaw Planting In Cotcot, Liloan 

Arangkada for October 6, 2006

 

       NANGALISBONG SUMBANAN

 

       Ang pagpunay og balitok ni Pres. Arroyo sa eskandalo sa nursing board exam, bisan kon ang labing uwahi nipabor sa mga nagprotesta batok sa retake, wa makatabang sa pagpahibalik sa kaligdong sa propesyon, hinunoa nakapasamot sa kalawom sa gahong sa kauwawan nga nalubngan di lang sa atong nurses kon dili sa ato gyong nasudnong kadungganan.

       Ang mga naniid unsaon pagduma sa kagamhanan ang kontrobersiya, nga naglakip sa Estados Unidos ug ubang kanasuran nga nahigam na sa maayong pangalagad sa labing kinaham sa atong mga propesyonal, napahinumdoman sa makausa pa nga kining nasura wa mabantog sa iyang determinasyon pagpatigbabaw sa kaligdong, nga mas gikaintapan ang pipila ka mga haligi ning nasura sa paugat, palusot, panglaktod, panikas ug pagamit sa nagkalainlaing mga institusyon pagtabon sa nangalisbo nilang kahiwian.

-o0o-

       Ang leakage sa nursing board exam wa mahitabo sa usa lang ka pamilok.  Gawas nga gidudahan nga nahitabo na ni sa nangaging katuigan, di lang sa nursing kon dili sa uban pang propesyon apil na sa medisina ug abogasiya, apan niadtong Hunyo lang nasakpan, nasumpay sab ni sa nagkataas nang listahan sa kahinay nga molihok sa kagamhanan kon ang pagtul-id na sa daotang mga binuhatan maoy hisgutan.

      Ang masud dayon sa atong pangisip mao ang kadugay natong niangkon, gisuwayan una nato paghudlat ug pagpakauwaw ang ligdong nga mga sakop sa media nga maoy nangahas pagbisto sa eskandalo, sa pagpada nato og lapas-na-sa-edad nga mga atleta sa kalibotanong kampeyonato sa Little League baseball.

       Ug di mahingpit ang pagtuki ning maong kontrobersiya kon di hisgutan ang hangtod karon wa pa matarung pagtubag nga mga pasangil sa panikas ni Pres. Arroyo sa eleksiyon sa 2004.

-o0o-

       Ang labing dinaliang kasulbaran sa eskandalo sa nursing board exam, nga gituohang makapagaan sa retake, mao ang pagsilot sa tanang kakonsabo sa palusot sa test questions.   Lisod sabton nganong unya pa sa Oktubre 15 makasumiter og report ang NBI sa upat na ka buwan nga pasangil nga nagmaniobra sa leakage kining mosunod:

·        Duha ka sakop sa Board of Nursing;

·        Duha ka opisyal sa Professional Regulation Commission;

·        Duha ka nursing review centers;

·        Kapin sa 30 ka nursing deans; ug

·        Kaliboan ka examinees, nga gikahadlokang wa lang magikan sa Baguio ug Manila.

-o0o-

       Apan ang bisan unsang pangandak sa kagamhanan pagpahibalik sa kaligdong sa nursing mawad-an og kahulogan kon di matubag ang mas dagkong pagduda sa kaligdong sa mandato sa nasudnong liderato.

       Maong wa nay nahibung nga wa pay nasilotan sa mga responsable hangtod karon kay ang presidente may nangunay sa paugat nga pagtabon sa tanang makiangayong pagsuway pagsusi sa mga pasangil sa panikas ug pagpangawat batok niya ug sa mga sakop sa iyang pamilya ug pamunoan.   [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 5, 2006

 

      BAULA COMMITTEE

 

Ug gihingpit ni Pres. Arroyo ang iyang labing uwahing balitok. Gipadaplin niya ang draft sa executive order nga pakuhaon pagbalik sa nursing board examination ang tanang 42,000 ka gradwado nga nikuha sa kontrobersiyal nga pasulit niadtong Hunyo, apil nang taga Sugbo ug ubang dapit nga way nahipos nga ebidensiya sa leakage. Paabuton na sab niya ang report sa National Bureau of Investigation (NBI) nga isumiter karong Oktubre 15 ug ang hukom sa Court of Appeals (CA) nga mahimong abtan pa hangtod sa sunod tuig.

Sama rang iyang gitamparos ang naghimo sa draft, si Labor Secretary Arturo Brion, ang iyang gitudlo nga bag-ong tagduma sa Professional Regulation Commission (PRC), kinsa igo lang nagtuman sa iyang sugo sa retake aron pagluwas sa kaligdong sa nursing ug ubang mga propesyon. Tungod sa iyang way kinutobang paling-paling, naklaro nga gibira-bira lang siya sa gamhanang mga interes, samtang ang mga nag-alirong niya samang Brion nahisama sa mga pahoy nga nakutaw na asa sila sunod ipadpad.

-o0o-

Naklaro ning labing uwahing paugatay sa Malakanyang unsa kahawod ang mga padrino sa kadagkoan sa PRC. Gawas nga gisuklan ang mga awhag sa ilang resignasyon, ang PRC kusganon sang nisupak sa baruganan ni Brion pagpatigbabaw sa nahaunang sugo sa presidente sa retake. Ilang gi-nawong si Brion nga mangunay sila pakig-atubang sa presidente.

Salamat sa gamhanang mga padrino sa PRC, si Brion maayong pagkasukamod. Siyay labing nakugang sa pagtugpa sa nangalisbong ahensiya ngadto sa iyang buhatan, human isalikway sa Commission on Higher Education (Ched) ug ubang mga ahensiya. Mora siyang gisugo pagkatkat sa kinatas-ang lomboy apan dihang nakuha nang bunga giingnan sa presidente nga mansanitas diay iyang gusto.

Ang dagkog braso nga mga protektor sa PRC maoy responsable sa sunudsunod nga mga maniobra nga inay makahaw-as nakapalubong na hinuon pagsamot sa ahensiya sa gahong sa kauwawan. Ug silay maneguro nga kapanalipdan ang mga sad-an, bahala nag mayatakan ang kaayuhan sa kinabag-an.

-o0o-

Si Marlon Baula, station manager sa Hot FM ug Standards Authority officer sa KBP Cebu Chapter, mopatawag nilang Rey Cortez, Bingbong Solon ug ang mga nangreklamo batok nila sa usa ka pormal nga husay sunod semana. Nagsugod dayon ang iyang gipangulohan nga komitiba paghipos sa mga dokumento nga gikinahanglan sa pakisusi sa mga pasangil nga silang Cortez ug Solon nanulis sa kahanginan. Ang KBP Board nga gipangulohan ni Chairman Edward Abad nihatag nilag duha ka semana paghingpit sa gimbuhaton.

Ang Baula Committee, nga naglakip sab nilang Atty. Cynthia Barte sa DYHP, Eulogio Jimenez sa IBC 13 ug Rogelio Calope sa Energy FM, mosusi sa mga sibya nilang Cortez ug Solon sa DYLA kay ang ilang mga sibya sa DYDD, nga di sakop sa KBP, mao may sentro sa kasong gipasaka nang Bert Emphasis sa hukmanan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 4, 2006

 

       SILHIG SA NATARAN

 

       Usa sa mga hinungdan nganong ang Visayas Ombudsman gibahaan sa daghang mga kaso nga gipasaka sa mga magbubuhis batok sa gipasanginlang kiriwan nga mga opisyal sa kagamhanan mao ang kasayon ra sa pagpasaka og reklamo sa ilang buhatan, di ka kinahanglang mopasaka og pormal nga reklamo, di ka magkinahanglan og notaryo ni abogado, di gani ka kinahanglang magpaila, di gani kinahanglang magsuwat, mahimo rang i-text o itawag sa telepono ang imong mga yangungo.

        Kining maong sistema di hinuon garantiya nga maaksiyonan ang tanang mga reklamo.  Kon basehan ang gidaghanon sa mga kasong gilawalawaan na sa Ombudsman, luwas ang pangagpas nga wa malingaw ang kinabag-an sa ligdong nga mga magbubuhis nga nidangop sa buhatan.  Apan ang kabukas sa Ombudsman kon itandi sa mga hukmanan ug ubang ahensiya sa kagamhanan nakapakumbinser sa di dyutay nga katawhan nga duna pa silay kadangpan batok sa labing dagkong mga abusado sa gobyerno.

-o0o-

        Ang popularidad sa Ombudsman kalabwan lang sa media—mga sibyaanan sa radyo ug telebisyon ug mga pamantalaan—nga maoy labing paboritong dangpanan sa mga dinaugdaog.  Mahimo silang magpada og suwat nga way pirma, motawag sa telepono o mo-text ug makapaabot dayon og dinaliang aksiyon sa mga magsisibya o mga peryodista nga iyang gisumbongan.

        Ang media organizations, usahay di lang tungod sa tinguha sa pag-alagad kon dili tungod sab sa higpit nga kumpetensiya, maglumbaay sa pagsusi sa gipasangil nga mga anomaliya sa kagamhanan.  Di sila managana pagbubo sa labing bililhon nilang panahon, kuwarta ug mga kawani aron pag-utingkay ug pagbutyag sa kahiwian nga makadaot sa interes sa kinabag-an.

        Maong makapahibung kaayo nganong ang media lisod kaayong kumbinsihon sa pagpanilhig sa iyang kaugalingong nataran.

-o0o-

        Kon ila na ganing mga kawani ug kaubanan ang reklamohan, ang kadagkoan sa media organizations mahisama sa mga opisyal sa kagamhanan nga ilang gisaway—modangop dayon sa mga lagda nga kinahanglang pormalisahon ang reklamo una maaksiyonan ug kinahanglang ipresentar ang lig-ong mga ebidensiya una kapasiugdahan ang bisan unsang imbestigasyon.

        Sa laktod, gikan sa pagka susama sa Ombudsman sa kapaspas sa ilang pag-atiman sa mga pasangil batok sa mga haligi sa ubang mga institusyon, ang media mokalit lag kalanay ug mahisama na sa mga hukmanan ug ubang mga buhatan nga mora nang umang og linihokan, siyam-siyaman una mahuman.

-o0o-

        Kon dunay matimahoang eskandalo, ang media di magkinahanglan og reklamo sa pagtuman sa ilang tahas pagbugtaw sa kamatuoran taliwa sa mga pangulipas.  Apan kon mga sakop sa media nay reklamohan, di mokihol hangtod nga dunay mangahas pagreklamo, nga usahay mao pay tabangan pagwatas-watas.

        Kon matinud-anon ang media sa pagtampo sa pagpalambo sa kaligdong ug katarung, di kaha maayong unahon niya paghawan ang iyang nataran gikan sa mga sakop sa nagbudhi na sa ilang tahas pagpanalipod sa interes sa kinabag-an?  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 3, 2006

 

      KUROG SA MEDIA

 

Dihang nakakita ko sa hulagway ni Lito "Bingbong" Solon sa front page nga naghukas nga naghigda sud sa buhatan sa NBI, usa ka bahin nako nahugno. Bisan sa sayon kaayong pamalibad nga di sila lehitimong mga sakop sa media, nga dugay ra silang gipasidan-an sa ilang mga kalapasan ug busa mirisi sa ilang gidangatan, di kong kapugong pagpangutana unsa may gihimo sa industriya pagpanalipod sa katawhan gikan ning maong pakauwaw ug sa paglikay sa iyang mga sakop gikan ning maong kauwawan?

Sila si Solon ug Reynaldo "Rey" Cortez hagbay rang gipasanginlan nga nakalapas sa mga lagda sa tinarung nga pagsibya. Gani, dihang napusilan sila pila ka tuig nang nilabay, nga wa pa masulbad hangtod ron, gidudahan nga ang nagsugo mao ang usa sa mga naigo sa giingong pangilkil nila. Apan gawas ni Bert Emphasis, way laing nipasaka og pormal nga reklamo batok sa duha. Human nasakpan sa entrapment operation sa NBI niadtong Biyernes, silang Solon ug Cortez gipaabot hinuon nga magkapuliki pagpanagang sa magbahang mga kasong ipasaka sa mga naigo nila.

-o0o-

Kinahanglan bang dunay moreklamo una molihok ang hingtungdang mga ahensiya pagsusi sa posibleng pangabuso sa mga sakop sa media? Di ba mahimong ang media organizations maoy matinud-anong mopatuman sa ilang mga lagda batok sa badlungon nilang mga sakop, may tiyabaw man o wa gikan sa publiko?

Atol sa kataposang tigom sa Cebu Citizens-Press Council (CCPC), usa ka tinun-an nagkurog nga nagpakisayod kon unsay mahitabo nilang mangahas pagreklamo batok sa media. Nangatawa ang kadaghanan apan ang pangutana nagtangag og pait nga kamatuoran: Ang publiko mahimong napakyas pagbuyag sa kalapasan sa media di tungod sa pagpabaya kon dili tungod sa ilang kahadlok nga silay sunod lat-an o, kon nasugdan na man, tiwasan.

Mahimo bang ilhon sa mga sakop sa media nga dunay seryusong suliran sa kaligdong sa industriya? Ug nga di ni matubag pinaagi sa ikogay o padak-anay sa planggana nga kahunawan? Kon dili ang pag-angkon nga ang responsibilidad sa pagbadlong sa masalaypong mga sakop iya sa industriya, ug di ni mahimong ipasa ngadto sa publiko nga nabiktima nang daan sa hinugpong pagpabaya sa mga naa sa posisyon pagpanlimpiyo.

-o0o-

Di tanang blocktimers badlungon. Samang duna say mga kawani sa media organizations nga mo-ambas kon di molabaw pa katulisan. Ang mag tagduma nakaila na nila ug nasuhito na sa ilang kahiwian. Apan di mokihol hangtod nga dunay ebidensiya o dunay mobarug batok sa ilang mga kawani.

Tungod sa kamaayo natong mopagarpar nagmalampuson ta pagtabon sa laing pait nga kamatuoran: Bisan sa atong kahilabtanon sa bisan unsang mga binuhatan sa ubang sektor sa katilingban nga nanimahong di mao, mapagarbuhon tang mohapak sa atong dughan dungan ang pagtuaw nga ang ubang tawo maoy angayng manilhig sa atong nataran. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 2, 2006

 

       TRAHEDYA SA RADYO

 

       Pipila sa makapakugang nga kasayuran mahitungod sa radyo nga akong nahibaw-an sa gamay pa kong bata mao nga di ang tanang gisibya sa radyo tinuod, nga kasagaran sa mga drama mugna lang sa hunahuna sa tagsulat, nga dunay mga magsisibya nga wa magamit sa ilang tinuod nga tingog ug nga dunay mga balita nga di mao.  Alang sa usa ka linghod nga molupyo sa hilit nga lungsod, nga nagsalig sa radyo isip iyang bintana sa kalibotan, susama nig epekto sa wa tuyoa nimong pagkakita sa imong amahan, di ni Sta. Claus, nga nagbutang og kendi sa imong gibitayng medyas.

        Akong amahan maoy nagbuka sa akong mga mata, kay akong inahan may nagda sa bunal, dihang nasakpan nilang wa ko mo-eskuyla kay nagsunod sa away sa duha ka kinaham nakong komentarista.  Gitul-id niyang akong pagtuo nga mas mahinungdanon kay sa leksiyon sa eskuylahan ang tinubagay sa duha sa nagsunod nga mga tulomanon sa radyo.  Matod niya silang mga dagko naminaw sa nag-awayng mga komentarista alang na lang sa kalingawan (klarong wa siya paminawa sa anak nga nahilambigit sa samang away pila ka dekada human hatagi sa pagtulon-an).

-o0o-

        Mao ni, alang nako, ang labing bug-at nga silot nga madawat sa usa ka komentarista sa radyo:  Nga mohunong nang mga tigpaminaw sa pagtuo sa imong mga kasayuran ug himuon na lang nila ang imong tulomanon nga tinubdan sa kalingawan.  Mas bug-at kay sa bisan unsang suspenso nga ikahapamtang sa KBP o NTC ug bisan sa pagkabilanggo pang imando sa hukmanan ang pagkahanaw sa imong kaligdong ug pagkapapas sa imong nag-unang kapuslanan sa katilingban, sa laktod ang pagkalunggo sa imong u.

        Bisan ikaw pay labing pinaminaw nga komentarista sa radyo, ug nagpahimus sa labing dakong kita gikan sa sud ug sa gawas sa imong sibyaanan, apan kon ang imong gidudho pamakak inay kamatuoran, pangilad inay katin-awan, propaganda inay kasayuran, paghinulsol na lang daan kay inihap nang imong mga adlaw.  Mahimong di ka ireklamo sa KBP o NTC, ug layo rang ikay sunod nga masakpan sa NBI, apan ang sentensiya nga ipahamtang sa katawhan—nga maoy labing makaluluoyng biktima sa imong pagbudhi—di na ma-apelar ni mabakwi.

-o0o-

        Ang usa ka sibyaanan sa radyo, sama telebisyon ug pamantalaan, kinahanglang mokita aron makapadayon sa iyang operasyon.  Ang krimen sa mga tagduma mao nga ang tumoy ra sa ilang ilong ang makita.  Gipalabi ang kita hinikalimtan ang mas mahinungdanong gimbuhaton pag-alagad sa katawhan.

        Tungod sa kapakyas pagsibya og makahuloganong mga tulomanon, wa sila kaalagad, way naminaw nila ug wa silay kita.  Inay tul-iron ang sayop, dawat sila og iresponsableng blocktimers aron duna nay kita.  Apan samot nga di kaalagad, way maminaw ug ang bisan unsang kita di kalukat sa pagkawagtang sa ilang kaligdong sa mga mata sa katawhan, bisan sa gagmayng bata.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 1, 2006

      IKATULONG BALITOK

 

       Ug natinuod ang gikahadlokan ni Pres. Arroyo:  Wa lang gibalikas sa masuk-anong board passers ang iyang kalit ug nakapakugang nga sugo sa retake sa kontrobersiyal nga nursing board exam niadtong Hunyo, ila pa gyong gibanhaw ang gusto na unta sa presidente nga makatug ug makapahuway sa dayon nga awhag sa recount sa sangpotanan sa eleksiyon sa 2004.

        Alang sa batan-ong board passers ug sa ilang mga ginikanan, way bisan gamayng ebidensiya nga nahipos ang PRC, NBI ug Kongreso sa pagpanikas sa pasulit dinhi sa Sugbo ug ubang bahin sa Kabisay-an ug Mindanao.  Lahi sa piniliayng presidensiyal niadtong 2004 nga detalyadong gibisto sa "Hello Garci tapes" giunsa pagmaniobra ang iskutenyo sa Lanao, Sulu ug ubang bahin sa nasud paglaslas sa mga boto ni anhing Fernando Poe Jr. aron pagtino nga magpabilin si Arroyo sa Malakanyang.

-o0o-

        Ang mas nakapaalarma sa presidente mao nga dinhi sa Sugbo napahigayon ang labing saba, labing lapad ug labing masuk-anong protesta batok sa retake.  Nga bisan si Cebu City Mayor Tomas Osmena gisuliyawan sa mga nagprotesta dihang nagpa-pogi siya pagpahibawo nila nga gamiton niyang calamity fund sa dakbayan aron paghatag og P5,000 sa matag tinun-an nga mokuha sa retake.

        Si Jane Matiga, usa sa mga inahan sa board passers nga nikuyog sa protesta, way pupanagana nga nipasidaan atol sa Kapamilya Media Forum sa DYAB Abante Bisaya ug Sky Cable nga di nang kapaabot si Arroyo og makabungog nga mayoriya, nga iyang giangkong nakuha dinhi sa Sugbo ug Kabisay-an sa niaging eleksiyon, ug mahimo ganing mangampanya sila aron paglubong sa presidente ug sa tanan niyang mga kandidato kon mahinayon ang eleksiyon sunod tuig, kon di niya bakwion ang retake order.

-o0o-

        Ug tuod man, gibakwi ni Arroyo ang iyang sugo sa retake sa di pa ang Disyembre karong tuiga.  Gibadlong na niya si Labor Secretary Arturo Brion sa paghikay sa mga detalye sa retake uban sa PRC kay paabuton lang una ang mamahimong hukom sa Court of Appeals nga naghusay karon sa petisyon nga nag-awhag nga silotan ang PRC tungod sa pagsabotahe sa imbestigasyon pag-ila sa mga utok ug sa mga nakapahimus sa leakage.

        Kon nakalimot mog ihap, ikatulo na ning balitok sa presidente:  Ang una niyang baruganan mao ang pagdason sa paugat sa iyang mga tinudlo sa PRC nga way retake; nibali siya atol sa tigom sa gabinete niadtong Martes kanus-a nakumbinser siya nga retake ray makaluwas sa nursing ug ubang propesyon gikan sa kauwawan; ug human sa masuk-anong mga protesta, nibalitok na sab niadtong Biyernes.

        Laing ebidensiya sa kalidad sa liderato sa presidente nga nagpabilin sa gahom di tungod sa lehitimong mandato kon dili tungod sa politikanhong maniobra—magpaling-paling agad ni kinsay makabira sa matag transaksiyon nga iyang sudlan.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for September 30, 2006

 

       PROTESTA SA RETAKE

 

Si Joseph Abelgas, usa sa mga tinun-an sa Cebu Institute of Medicine (CIM) nga nakapasar sa kontrobersiyal nga nursing board exam niadtong Hunyo ning tuiga, giabibahan pag-ayo sa ubang board passers dihang iyang gipasabot ang iyang kusganong pagsupak sa retake nga gisugo ni Pres. Arroyo:

• Ang retake maoy pag-angkon nga apil siya sa mga nakapahimus sa leakage bisan kon way bisan gamay na lang ebidensiya nga dunay review center o nursing school sa Sugbo nga kakonsabo sa anomaliya; ug
• Ang retake maoy pag-angkon nga nahagbong siya sa pasulit ug nga dakong bakak ang iyang pagpasar ug nga peke ang iyang lisensiyang nakuha human nakapanumpa sa pagka-nurse.

-o0o-

Si Abelgas usa sa mga nagpa-enrol sa Gapuz Review Center nga maoy labing unang gipasanginlan sa leakage. Niinsistir si Abelgas nga wa siyang kadawat og kopya sa 18 ka pahina nga manuscript nga giingong gisuwatan sa mga pangutana nga nanggawas sa pasulit. Gisalikway niyang pagduda nga tungod sa text, email ug instant messaging di imposible nga nakaabot dinhi sa Sugbo ang leakage nga giingong nikatap sa Baguio ug sa Manila.

Way bisan gamay na lang simpatiya gikan sa gatosan ka Sugbuanong board passers nga nagpunsisok sa Jonie's Flavored Chicken sa SM City, diin gihimo ang sinemanang Kapamilya Media Forum sa DYAB Abante Bisaya ug Sky Cable, ang sukaranan ni Pres. Arroyo sa iyang pagbalitok sa iyang unang baruganan ug pagsugo na sa retake: Nga way laing paagi sa pag-ila kinsay nanikas ug kinsay nagtinarung pagtubag sa pasulit.

-o0o-

Si James Martel, laing Sugbuanong board passer, nisugyot ngadtong Pres. Arroyo og laing paagi pagsusi kinsay mga tinun-an nga nakapahimus sa leakage: Ang mga dokumento sa tanang examinees nga gisumiter ngadto sa Professional Regulation Commission (PRC) naglista sa ilang review centers ug mga eskuylahan busa labihan kasayon ang pagsubay kinsay na-enrol sa review centers ug nursing schools nga gilambigit sa leakage.

Si Cebu City Councilor Edgardo Labella, nga nitambong sab sa media forum, nitataw nga ang sugyot ni Martel, bisan kuti, mas makiangayon kay sa retake. Gidasonan sab niyang mga kahibung sa kahinay sa dagan sa pakisusi sa National Bureau of Investigation (NBI) mahitungod sa leakage.

-o0o-

Nakugang si Labella dihang akong gipahibawo sa paniid ni Engr. Pedro Adonis Compendio, Sugbuanong kanhi examiner sa engineering, nga makalusot lang ang leakage kon konsabo ang tanang gitugyanan pagbantay sa kaligdong sa board exam, apil nang mga ahente sa NBI nga maoy tigbantay nilang examiners.

Matod ni Labella salikwaot tan-awon nga ang ahensiya (NBI) nga mahimong naapil sa makauuwaw nga eskandalo mao ra say gitugyanan pag-imbestigar sa kahiwian. Mao ba ni hinungdan nganong hangtod karon wa pay bisan usa sa mga gipasanginlan sa anomaliya ang napasakaan og kasong kriminal? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for September 29, 2006

 

     KUBLAN DI MADUTLAN

 

Karon nahibawo na ko nganong naghikuhiko si Pres. Arroyo sa niaging ka buwan, sa sinugdanan nisupak siya apan sa niaging adlaw mao nay nimando nga usbon ang kontrobersiyal nga nursing board exam nga gipahigayon niadtong Hunyo ning tuiga: Ang retake sikit ra kaayo sa pung nga maoy hinungdan nga wa siyay tarung kinatulgan sa kapid-an na ka kagabhion sa Malakanyang, recount.

Di tuod kalikayan nga kon maghisgot na gani ta og tikas, ma-nursing board exam man o national achievement test, mahinumdoman dayon ang mas dakong tikas nga wa pa mahusay kapin sa duha ka tuig human nahimo ug kapin sa tuig human nabisto: Ang pasangil nga gitikas sa presidente, inabagan ni kanhi Comelec Commissioner Virgilio Garcillano ug sa mga heneral nga gipangulohan ni karon AFP Chief Hermogenes Esperon, ang eleksiyong presidensiyal niadtong 2004.

-o0o-

Maong masabot kaayo nganong ang sugo sa presidente sa retake sa nursing board exam, bisan kon naabtan og upat ka buwan una napakanaog, way klarong detalye kinsay pakuhaon, ang tanan bang 42,000 ka examinees nga nikuha sa pasulit niadtong Hunyo, o ang 25,000 lang nga nahagbong, o ang 17,000 lang nga nakapasar?

May lig-ong sukaranan ang presidente pag-usik sa talagsaong kahigayonan pagpahibawo og lapad ug malungtarong kausaban sa pagduma sa professional board examinations aron di na masubli ang eskandalo nga nakapabulingit di lang sa nursing kon dili sa tanan gyong mga propesyon.

Kay maglisod siya pagpasabot nganong kinahanglang tak-opan sa labing daling panahon ang panikas nga nakapauwaw sa atong nurses ngadto sa nagkalainlaing kanasuran sa kalibotan apan pasagdan lang mas dakong kang-a nga gibangilan sa lapad nga pagduda sa kaligdong sa iyang mandato pagpadayon pagduma sa nasud.

-o0o-

Salamat sa talagsaong katakos ni Pres. Arroyo pagyaka sa ilang tinagoan ni Garcillano, nga gipangayoan na unta niya og pasaylo tungod sa awhag sa ligdong nga mga sakop sa iyang gabinete, hangtod nga nasultihan sa mga balhibuon og dila nga mas maayong lihay-lihayan na lang kutob sa mahimo, nahimo tang mga saksi sa labing dagkong baligho sa bag-ong panahon:

• Mahimong masilotan ang mga tagduma sa eskuylahan sa Liloan ug Compostela nga maoy nangunay pagtudlo sa mga tinun-an pag-kodigo aron motaas ang ilang performance rating pinasikad sa dagkong grado sa mga bata;
• Mahimong masilotan ang mga sakop sa Board of Nursing ug mga tagduma sa review centers ug nursing schools nga nagkonsabo pagdudho ngadto sa mga tinun-an sa mga pangutana sa pasulit niadtong Hunyo;
• Apan di mahitabong masilotan ang nabisto nga pagbudhi ug pagtampok sa bukobuko sa mga botante aron nga kahikawan sa katungod pagamit sa ilang balaanong katungod pagpili pinaagi sa pagpugos sa militar, kapolisan, Comelec ug ubang mga institusyon di lang sa pagpatuman sa tikas kon dili hasta na sa pagtabon sa kahiwian dihang nasakpan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for September 28, 2006

 

      PEKENG BITUON

 

Human nagkapuliki og panagang sa mga pangutana gikan sa mga maghuhukom sa Korte Suprema mahitungod sa daghang buslot sa ilang gipamugos nga people's initiative pag-usab sa batakang balaod, ang mga turutot sa cha-cha (charter change) ni Pres. Arroyo dagko og ngisi sa pagpakita ni Chief Justice Artemio Panganiban sa labing unang tilimad-on nga mahimong balihon ang baruganan sa labawng hukmanan nga wa pay balaod nga mopatuman sa probisyon nga nagtugot sa katawhan pagpangunay pagsugyot og mga kausaban sa konstitusyon.

Si Panganiban, nga tinudlo ni Pres. Arroyo, usa sa duha ka sakop sa Korte Suprema nga nagtuo nga ang RA 6735 igo nang makapalihok sa people's initiative. Naa tuod siya sa posisyon pagkumbinser sa iyang mga sakop pagbasura sa desisyon sa karaang mayoriya nga gipangulohan ni kanhi chief justice Hilario Davide Jr. Apan gawas sa ka way klaro sa enabling law, tungason alang nilang Panganiban ug kaubanan ang pagsungag sa laing lagda sa konstitusyon nga ang people's initiative makaduso lang sa gagmayng kausaban di sa dinagko sama sa pag-usab sa sistema sa kagamhanan.

-o0o-

Abunda hinuon ang mga tilimad-on nga andam nang Malakanyang nga moitsa sa puti nga toalya sa pag-usab sa konstitusyon pinaagi sa people's initiative. Labing uwahi mao ang pahibawo ni House Majority Leader Prospero Nograles nga pugson nilang mga kongresista ug hunungon ang pagtuyok sa relo sa kataposang adlaw sa sesyon karong Oktubre 11 aron pagtino nga maumol nang constituent assembly sa pagbalik sa ilang sesyon sa Nobyembre.

Mas kataw-anan ning paugat sa mga kongresista ni Pres. Arroyo pag-usab sa konstitusyon bisan way pagtugot sa mga senador. Kon nagkinahanglan ang House of Representatives sa pagdason sa Senado pinaagi sa buwag nga botasyon sa pag-usab sa mga ngan sa dan o eskuylahan, nganong kalit man lang laktawan ang mga senador karong ang batakang balaod nay gihisgutan?

Laing tilimad-on nga andam nang Malakanyang pagsibog sa ilang pagduso sa cha-cha karong tuiga mao ang pag-angkon ni Presidential Chief of Staff Mike Defensor, bisan kon gibalikas siya ni Executive Secretary Eduardo Ermita, nga nagsugod na silag pangita og mga kandidato pagka senador sa eleksiyon sunod tuig.

-o0o-

Kamao gyong Kahitas-an. Matag higayon nga mopakitag tilimad-on ang katawhan sa paghikalimot giunsa pagluba ang ilang kabubut-on sa eleksiyon sa 2004, ang pamunoan mosablig og asin sa wa pa maalim nga pagduda sa kalunsay sa mandato ni Pres. Arroyo.

Labing uwahing niwiwi sa samad maong eskandalusong promosyon ni AFP Chief Hermogenes Esperon. Salamat sa iyang pagka starring sa Hello Garci tapes, si Esperon nadugangan og di lang usa kon dili duha gyod ka bituon, gikan sa pagka major general nahimo nang full general.

Hangtod kanus-ang katawhan nga motaon sa ilang dagway alang sa way kinutobang santako sa ilang kaalam ug kaligdong? [30]

Arangkada for September 27, 2006

 

        GAPOS SA ASEAN

 

Ang kapin sa P2 bilyones nga nagasto na sa pangandam sa Asean Summit, nga madugangan pa sa aktuwal nga pagpahigayon ini dinhi sa Sugbo karong Disyembre, di mabawi sa dakong kita sa lokal ug nasudnong ekonomiya atol sa upat ka adlaw nga kalibotanong tigom. Bisan pa kon hutdon og pamalit nilang Us Pres. George Bush ug ubang world leaders ang tanang baligya dinhi sa ato aron magbaguod silang mamalik sa ilang tagsa-tagsa ka kanasuran.

Ang Asean Summit di negosyong daugon sud lang sa upat ka adlaw unya sa Disyembre. Ang makalilisang nga puhonan nga gibubo sa atong kagamhanan alang sa kalihokan, nga kinahanglan nilang hikawan ang atong kabataan og tarung nga mga eskuylahan ug ang atong mga masakiton og ligdong nga mga tambalanan, gitumong sa pag-ani sa gipasalig nga pagpamunga sa ilang mga paningkamot sa umaabot nga katuigan.

-o0o-

Bisan kon way nahimo ang nangagi natong pagduma sa Asean Summit, atong tugotan nga ang atong pagduma sa Asean Summit makapahimutang gyod sa Sugbo sa mapa sa kalibotan ug nga, bisan sa atong kakuwang sa tubig, kuryente ug telekomunikasyon ug bisan sa kakurakot ug kalangayan sa atong burukrasya, mopiyong ang langyawng mga negosyante ug molayat sa pagbubo sa ilang puhonan dinhi sa ato.

Way makuha ang atong kagamhanan nga buhis gikan sa ilang mga patigayon kay makapahimus man sila sa manggihatagon kaayong tax holidays alang sa mga langyaw. Bahala na kon mamatay ang atong lokal nga mga negosyante kay nagsangkiig sa way kinutobang mga mga buhis ug pangilkil sa lokal ug nasudnong mga ahensiya ug sa di makiangayong makiangayong kumpetisyon sa gisabak-sabak nga mga dayo.

-o0o-

Apan ang bisan unsang alkanse sa buhis mabawi sa mas dagkong kaayuhan nga makuha sa nasud, nga mabuhong sa pagbaskog nga ekonomikanhong kalihokan, ug sa katawhan, nga makasud na og trabaho ug makadawat na og suholan, kon makabuylo nang operasyon sa manguhong nga higanteng mga pabrika ug ubang mga kompaniya.

Atubangan sa lapad nga katimawa, nindot tinuod ning paminawon. Bahala na kon nahibawo tang ilansang gihapon ang minimum nga suholan, kay kon mangayo ang mga mamumuo og bisan gamitoy lang nga usbaw hudlaton man dayong manglayas ang langyawng mga magpapatigayon ngadto sa China. Bahala na kon ilang operasyon igo lang mo-garantiya nga mas bagtok nang polusyon ug magapos ta sa pagka tigkompra og hilaw nga materyales ug tigtumod sa natiwas nga mga produkto.

-o0o-

Ika-12 na ning umaabot nga Asean Summit. Kanus-a man ta makamatngon nga inutil ang kahugpongan sa pagpalambo sa Pilipinas ug sa rehiyon?

Kanus-a man ta makaamgo nga ang Asean mismo ginapos? Nga di siyang kabuot-buot pagpangindahay sa kalamboan kon way bendisyon gikan sa higante niyang trading partners nga di mahitabong motugot nga mawani sila sa salida? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for September 26, 2006

 

      PIYESTA SA ASEAN

 

Kon maminaw ka sa mga tigpasiugda, ang Asean Summit nga ipahigayon sa Sugbo karong Disyembre morang food supplement: Makaayo sa tanang sakit ug makasulbad sa tanang suliran. Apan sama sa mga ahente sa pekeng mga tambal, mapangahason ang "therapeutic claims" sa mga turutot sa summit nga wa igdungog sa kamakahuloganon sa ilang mga kauyonan ni sa kamatinud-anon pagpatuman sa ilang mga laraw.

"Makaon Bang Asean Summit?" ang ulohan sa Kulokabildo. Com, ang sinemanang tulomanon sa DYAB Abante Bisaya sa Ayala Activity Center. Ang tanang nanambong, nga nagrepresentar sa mga hut-ong sa katilingban nga nitiyabaw sa mga pagpanghasi nga ilang nahiagoman sa nagpadayong pangandam sa summit, nagkahiusa nga magpadayon ang kawad-on ug kagutom sa kinabag-an sa katawhan ug, kon may kumbira man, di makaon ang mga putahe nga giluto sa mga lider sa kanasuran nga manambong sa kalibotanong kalihokan.

-o0o-

Karon nahibawo na ta kinsay labing dakong inspirasyon sa di ikapatin-aw nga pagwaldas ug pagpakabuang nga morang daotang espiritu nga moulipon sa mga molupyo sa matag piyesta sa ilang kalungsoran: Tumbahon ang binuhing baboy, habwaon ang labing nindot nga mga kurtina ug ang labing tikig nga ponda gikan sa kaban nga nangalisbo pang naptalina, ug hutdon pagasto ang tanang hiniposan, kasagaran modangop pa sa mga tigpatanto ug mamrenda pa og kabtangan aron lang dunay ikapagawal sa mga dinapit.

Nga mao say gihimo sa kagamhanan. Nikilab lang ang pagasto sa kapin sa P2 bilyones, ambot pila ray nagamit gyod sa pangandam sa summit. Apan samtang nag-awas ang kuwarta alang sa usik-usik, haskang dugayang makapagawas gikan sa panudlanan, kasagaran di gyod gani modugo, alang sa pagtukod og classrooms, pagpamalit og mga tambal ug pagtubag sa uban pang batakang mga panginahanglan.

-o0o-

Apan gipalabwan sa kagamhanan ang nakalamay nang kanser sa piyesta: Mora siyang tagbalay nga wa matagbaw sa makabusdik niyang piging, gipangdasok sa suok inay hingpit nga limpiyohan ang iyang mga basura, gipintalan og puti inay tinuoray gyong palig-unon ang gibukbok na niyang mga bungbong ug mga haligi ug gipalayas pa gyod ang naglago ug nangalisbo niyang mga silingan.

Gatosan ka mga pamilya ang gihinginlan gikan sa duol sa Shangrila-Mactan, nga maoy himoan sa tanang Asean ministerial meetings, ug sa Cebu International Convention Center sa Mandaue, nga tigoman sa tanang batabata sa mga delegado. Way kukaluoy sang gihabas ang mga timawa nga nisiwil sa maagian nga kadalanan.

-o0o-

Ang pinatuyangang gasto sa piyesta gitumong sa pagpabilib sa mga bisita. Nga gipasikad sa panghinaot nga ang pagawal bugtian og mas dakong kaayuhan.

Apan kasagarang piyesta mosangpot sa dakong utang. Way kalainan ang tigom sa Asean. Ang mga pasalig sa pagtinabangay di lunsay. Ang itanyag nga mga pautang nagtangag og makabuktot nga interes. Gawas nga gipatabanan og mga kundisyon nga makamatay. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for September 25, 2006

 

       RAKET SA CELLPHONES

 

       Magpadayon ang pagpanulis ug pagpangawat sa cellular phones.  Kini bisan sa pasidaan ni Police Regional Office (PRO 7) Chief Silverio Alarcio nga gukdon ang mga mamalitay sa kinawat o tinulis nga cellphones.  Ug bisan sa plano sa National Telecommunications Commission (NTC) ug Malakanyang pagrehistro sa tanang cellphones aron mabadlong nang nisiaw nga pagpangawat ug pagpanulis, nga sa pipila ka kaso nisangpot sa pagpatay sa mga biktima.

        Mao ni pasidaan sa batan-ong computer technician, si Leonard Marano sa House of Skills sa Carbon, atol sa Kapamilya Media Forum sa DYAB Abante Bisaya ug Sky Cable sa SM City Entertainment Plaza.  Matod ni Marano puwerteng sayona rang tulion sa cellphones, nga bisan kon irehistro pang tanang units, pre-paid man o post-paid, nga makapasayon unta alang sa Smart, Globe ug Sun pagkandado sa nadagit nga mga telepono, maablihan ug mabaligya gihapon sa nagkalapad nga merkado sa mas-barato-bahala-nag-kadudahan-diin-gikan nga cellphones.

-o0o-

        Ang pasidaan ni Alarcio way unod.  Ang pagpamaligya sa kinawat ug tinulis nga cellphones hagbay rang nakabuylo nga wa mabaraw sa kapolisan.  Di na silang kaato pagtultol sa cell shops nga namurot ning maong raket, labaw pa silang inutil sa mas lapad ug mas tago nga binaligyaay sa way apelyidong kadalanan ug kabalayan.

        Ang labing dakong kaaway sa kapolisan dili ang mat-an ug hakog nga mga magpapatigayon kon dili ang minilyon ka mga ungo sa cellphones, kasagaran nila mga batan-on, nga mag-ilis og cellphones sama kapaspas sa pag-ilis nilag uyab ug sinina, nga nakumbinser nga gamitoy rang kahigayonan, salamat sa nagbaha ug nagkagagmay nga cellphones sa kalibotan, nga matsambahan sila sa mga tag-iya sa kinawat o tinulis nga mga telepono, labaw na sa mas-nihit-lisod-igkita-ug-nalinga-sa-Asean nga mga polis ni Alarcio.

-o0o-

        Mas masaaron untang plano sa NTC nga gitun-an sa Malakanyang nga rehistrasyon sa mobile phones.  Hangtod nga gisabligan og bugnawng tubig ni Marano.

        Matod ni Marano wa katabang sa kawsa sa kagamhanan ang gihimo sa Nokia nga pagbukas sa ilang codes ngadto sa ubang developers alang sa mas paspas nga paglambo sa ilang mga produkto.  Ang mga tag-iya sa telepono, bisan di na modangop sa technicians, makahimo na pag-usab sa codes sa ilang units, apil nang serial numbers, aron pagsagang sa virus.

-o0o-

        Nakadungog sa pasidaan ni Marano, si Engr. Bill Peralta sa NTC naningil sa pasalig sa mga kompaniya sa telekomunikasyon nga mas lisod nang tulion ang serial numbers sa ilang mga produkto.

Mas seryuso ang laing pasidaan ni Marano:  Tungod sa kadaghan na sa mga teleponong gituli, natsambahan nang serial numbers sa cellphones nga legal nga napalit.  Sa ato pa, bisan wa makawat ang imong cellphone, mahimong nakawat nang imong serial number ug may kailog ka na pag-access sa network sa mga higayon nga dinalian ang imong panginahanglan sa telepono.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for September 24, 2006

 

       ALELUYA SA ASEAN

 

       Mahimo ba nga si Ambassador Melchor Paynor, secretary general sa 12^th Asean Summit Organizing Committee, motingob sa iyang panahon sa pagpangandam ug pagtino nga malampuson ang higanteng kalihokan unya sa Disyembre?  Ug mahimo bang iyang pasagdan ang lokal nga media sa pagtuman sa ilang gimbuhaton?

        Gihatagan siya og higayon sa mga haligi sa media sa Sugbo nga makahatag sa iyang sugyot unsay labing dagko ug mahinungdanong kalamboan nga mapaabot atol sa Asean Summit.  Apan giabusohan ni Paynor ang pagdapit sa mga tigpasiugda sa Press Freedom Week celebration karong tuiga pinaagi sa pag-insulto sa mga sakop sa media.

        Samtang katungdanan ni Paynor ang pagkumbinser sa media nga di pag-usik-usik sa kuwarta ug panahon ang atong pagduma sa Asean Summit, wa siyay katungod sa pagtudlo sa media unsaon pag-cover sa kalibotanong kalihokan.

-o0o-

        Wa kong katambong sa panel discussion sa Marcelo B. Fernan Cebu Press Center niadtong Biyernes kay nadungan man sa akong giduma nga Kapamilya Media Forum sa DYAB Abante Bisaya ug Sky Cable sa SM City.  Apan maayo ra sab.  Kay wa unta kong kapugong sa akong kaugalingon sa pagbaraw sa bugalbugal ni Paynor.

        Gitandi man god ni Paynor ang iyang giingong iresponsableng coverage sa lokal nga mga sakop sa media ug sa kalma nga coverage sa langyawng media.  Bisan pa kon iyang ginganlan ang tulomanon sa karibal namong network (nagpatuo kunohay nga wa niya tuyoa), tugoting motubag ko nga dakong bakak ang iyang pasangil.

        Ang kamatuoran mao nga samtang dunay iresponsableng mga sakop sa lokal nga media, duna say iresponsableng mga sakop sa langyawng media.  Ang pananglitan nga gihatag ni Paynor, nga nagsiyagit ang lokal nga reporter samtang pinahimutang ang tingog sa langyawng reporter, maoy pagmatuod sa kataphaw sa iyang kasayuran sa media nga angay siyang maghunahuna og kapitoan ug pito una mangahas sa pagpanghilabot.

-o0o-

        Ang gibiliban pag-ayo ni Paynor nga langyaw nga media nasakpang nagmaniobra og mga ebidensiya batok sa draft ni US Pres. George Bush (CBS News) ug nagda og live microphone ug nanglibak sud sa pansayan samtang nag-cover sa diskurso ni Bush sa anibersaryo sa trahedya sa New Orleans (CNN).  Dunay mga bulilyaso ang pipila ka sakop sa lokal nga media apan di sila igong sukaranan sa insulto ni Paynor.

        Nahadlok hinuon ko nga ang tinuod nga mensahe ni Paynor mao ang pagsuway paghimo sa media nga cheering squad sa Asean Summit.  Nga ato na lang pasagdan ug lingiw-lingiwan nga ilang gilaktod sa ngan sa summit ang kasagaran sa kapin na sa P2 bilyones nga balor sa mga transaksiyon aron pag-aleluya sa panagtagbo sa mga lider sa kahugpongan nga wa igdungog nga nihatag og importansiya sa kaayuhan sa kinabag-an sa katawhan sa ilang girepresentahan nga kanasuran.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for September 23, 2006

 

      HAMBOG SA VIGILANTES

 

Bisan sa pagarpar ni PRO 7 Chief Silverio Alarcio ug sa ubang kadagkoan sa kapolisan, klarong taphaw ug marka pataka ang pagpada dinhi sa Sugbo sa kapin na sa 1,000 ka mga polis gikan sa Mindanao ug ubang bahin sa Kabisay-an:

• Way giandam nga mga pinuy-anan alang sa dayo nga kapolisan, nga ang lokal nang mga opisyal maoy nagkara-kara pagtolda-tolda nila ug ang mga dayo maoy nahadiin-diin pagpangita og mga pansayan;
• Way klaro unsay ilang mga gimbuhaton dinhi sa tulo ka buwan nilang pagpaabot sa Asean Summit, maong kasagaran nila morang nagbakasyon nga nagsuroy-suroy sa shopping malls ug ang nagbarug-barog sa kadalanan sige lang tabi nga maputol lang kon sal-otan og text; ug
• Pipila sa mga polis wa nang kadawat sa ilang suholan ug mga benepisyo, kay klarong wa mahikay sa Kampo Crame ug sa ilang gigikanan nga units, sukad sila nahiabot dinhi sa Sugbo.

-o0o-

Kon di pa tungod sa pagtulis ug pagpatay sa manager sa bangko nga si Narciso Damole, di unta matarantar silang Alarcio ug ubang kadagkoan sa pagsubli sa nagkatuiris nga deployment sa kapolisan ug di unta magpagawal si Mandaue City Mayor Teddy Ouano sa iyang 72 oras nga ultimatum ni Mandaue City Police Chief Eduardo Catabas pagsulbad sa krimen. Bahala na lang ang nahaunang gagmayng mga biktima, sama sa naandan, mapugwat lang ang kagamhanan ug ang kapolisan kon duna nay dagkong isda nga maigo.

Mahimo ba sang pahamtangan og ultimatum ang kapolisan sa pagsulbad sa uban pang mga kaso sa tulis ug pagpatay, bisan di sama kadako ug kaadunahan ni Damole ang mga biktima? Apan usa ka beteranong opisyal sa kapolisan nipasidaan nga ang ultimatum way kapuslanan. Kon wa gyoy mga saksi, di gyod masulbad ang mga kaso. Apan aron lang di marelibohan, peligrong mapugos silang Catabas ug ubang mga imbestigador pagposas na lang ni bisan kinsa aron mahilom silang Ouano ug ubang mga politiko nga igo lang nagpa-papel.

-o0o-

Hain na mang pasalig ni Cebu City Mayor Tomas Osmena ug ubang nakapusta sa vigilantes nga ang laktod nga pagpamatay sa suspitsadong mga kriminal makapaislag sa mga badlungon sa katilingban ug makapatidlom sa kriminalidad? Nganong human nga dul-an na sa 200 ang napatay sa mga vigilantes, padayon mang nisaka ang krimen suma sa pag-angkon ni Cebu City Police Chief Melvin Gayotin?

Andam na bang moangkon si Mayor Osmena ug ang ubang mga utok-pulbora nga di patay maoy solusyon, hinunoa makapasamot pa hinuon, si kriminalidad? O magpa-goryo-goryo lang gihapon ug kinahanglan pang mobanaw ang dugang dugo una sila makamatngon nga kon ipatigbabaw nilang pagyatak sa balaod ug sa tawhanong mga katungod, wa silay kalainan sa labing bangis nga mga kriminal nga ilang gigukod? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com